Απομαγνητοφωνημένη ομιλία μακαριστού γέροντος Αθανασίου Μυτιληναίου
με θέμα:
«ΤΑ ΠΡΟΣΩΝΥΜΙΑ ΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ»
[εκφωνήθηκε στην Ιερά Μονή Κομνηνείου Λαρίσης στις 8-5-2000] β΄έκδοσις
Σήμερα η Εκκλησία μας, αγαπητοί μου, τιμά την μνήμην του αγίου ενδόξου αποστόλου και ευαγγελιστού Ιωάννου. Και εφόσον, η Ιερά μας Μονή έχει το προνόμιον να θεωρεί σαν προστάτη της τον ηγαπημένον μαθητήν, μετά από την Υπεραγίαν Θεοτόκον και τον Μεγαλομάρτυρα Δημήτριον, οφείλομε να εγκωμιάσομε τον μεγάλον απόστολον του Χριστού. Αλλά πώς να εγκωμιάσει κανείς έναν άγιον; Πρέπει να είναι στο παραπλήσιον ύψος του, για να τιμήσει δεόντως έναν άγιον. Ύστερα, όπως λέγει η Γραφή, «οὐχ ὡραῖος αἶνος ἐν στόματι ἁμαρτωλοῦ». «Δεν είναι ωραίος ο αίνος, η δοξολογία εις το στόμα ενός αμαρτωλού ανθρώπου». Αλλά για την αγάπη του λαού του Θεού και για την αγάπη προς τον μεγάλον απόστολον, θα επιχειρηθούν λίγα απλά λόγια, σαν αγριολούλουδα του βουνού μας, που τα συλλέξαμε για να του τα προσφέρουμε.
Ο Άγιος Ιωάννης ζούσε εις την Βησθαϊδά της Γαλιλαίας. Ήταν παιδί του Ζεβεδαίου και της Σαλώμης και μικρότερος αδερφός του Ιακώβου, ο οποίος κι αυτός έγινε απόστολος και διακρίνεται από τον Ιάκωβο, τον επίσκοπο Ιεροσολύμων, τον λεγόμενον «ἀδελφὸν τοῦ Κυρίου» και ο πρώτος, ο απόστολος, λέγεται «Ιάκωβος ο μεγάλος», ο δεύτερος, ο πρώτος επίσκοπος Ιεροσολύμων, λέγεται «Ιάκωβος ο μικρός» - για διάκρισιν.
Μαθήτευσε ο μέγας απόστολος Ιωάννης στον κύκλο των μαθητών πρώτα πρώτα του Τιμίου Προδρόμου μαζί με τον αδερφό του Πέτρου, τον Ανδρέα. Και κάποτε όταν ο Κύριος ενεφανίσθη στον ορίζοντα και είπε ο Ιωάννης ο Βαπτιστής : «Να, ο Αμνός του Θεού» άφησαν τον Ιωάννην τον Πρόδρομον ο Ανδρέας και ο Ιωάννης ο Θεολόγος και ακολούθησαν τον Κύριον. Και μάλιστα, λέγει εκεί, ότι γύρισε ο Ιησούς να δει ποιος Τον ακολουθεί. Δεν τολμούσαν τίποτε άλλο να κάνουν, παρά όταν ο Κύριος είπε «Ποιον ζητάτε;» απήντησαν οι δύο, σε αμηχανία ευρισκόμενοι: «Κύριε, πού μένεις;». – «Ελάτε και θα δείτε», τους είπε ο Κύριος, βγάζοντάς τους από αυτήν την αμηχανία. Και έμειναν, λέγει, εκείνη την ημέρα ακούγοντας τα λόγια Του. Μάλιστα ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, ο οποίος αγαπάει, ό,τι, όπου είναι αυτόπτης μάρτυς, αυτό να το καταθέτει. Και να λέει λεπτομέρειες οι οποίες προδίδουν ακριβώς ότι ήταν αυτόπτης. «Ήταν», λέει, «κάπου τέσσερις το απόγευμα»- σας το λέγω με τη συνήθη γλώσσα που έχομε στην ώρα. Γιατί η ώρα και εις τους αρχαίους Έλληνες και εις τους Εβραίους, άρχιζε από τις 6 το πρωί. Έξι και τέσσερις μετά το μεσημέρι είναι δέκα. Σημειώνει έτσι, λοιπόν, ο ευαγγελιστής Ιωάννης: Ήταν «ὡσεὶ ὥρα δεκάτη». Θυμάται και την ώρα. Είναι εμπειρίες οι οποίες δεν εξαλείφονται ποτέ από την μνήμη…
Μαθήτευσε τώρα ο Ιωάννης, αφού εκλήθη από τον Κύριον, και εις τον κύκλον των δώδεκα μαθητών. Και ίσως ήτο – ο Ιωάννης - ο νεότερος από όλους τους μαθητάς. Άγαμος, ενώ ο Πέτρος ήταν έγγαμος. Είχε ορμητικό χαρακτήρα ο Ιωάννης. Με την καλή σημασία της λέξεως «ορμητικόν» χαρακτήρα. Αλλά και βαθιά και τρυφερά αισθήματα. Από τα ονόματα και τους χαρακτηρισμούς που έλαβε από αυτόν τον Κύριον μπορούμε να συμπεράνουμε ότι μία αγία ψυχή, υψιπετής έως τα κράσπεδα της θεότητος, που παρά ταύτα γεννήθηκε και μεγάλωσε σε μια εποχή παρακμής του λαού του, εκπεσμού δε του θρησκευτικού συναισθήματος των Εβραίων και της πολλής πλεοναζούσης αμαρτίας. Ναι, σε μία τέτοια εποχή γεννήθηκε ο Ιωάννης ο Θεολόγος. Ήτο, λοιπόν, «ὡς κρίνον» –όπως λέγει το βιβλίο του «Ἄσματος» - ήταν «ὡς κρίνον ἐν μέσῳ ἀκανθῶν». Δεν τον εμπόδισε, όμως, να αναπτύξει την προσωπικότητά του, εκείνη η οποία ανεδείχθη. Το λέω για να το γνωρίζουμε, γιατί πολλές φορές λέμε, δικαιολογούμενοι, δικαιολογώντας την ακηδία μας, την αφροντισιά μας, ότι «Μα ξέρετε σε τι εποχή ζούμε;». Ξέρω σε τι εποχή ζούμε. Όλοι οι άγιοι δεν έζησαν σε εποχές ωραίες, ανθόσπαρτες, εύκολες, ευνοϊκές, όχι…! Ο καθένας στην εποχή του έζησε αυτό που έζησε.
Έτσι, λοιπόν, ο Ιωάννης βρέθηκε ανάμεσα σε μία εποχή, σε έναν κόσμο πάρα πολύ διεφθαρμένον. Είχε διαφθορά και η ηγεσία και ο λαός. Έτσι, λοιπόν, κρίνεται «ὡς κρίνον ἐν μέσῳ ἀκανθῶν». Και όπως λέει στη συνέχεια, εκεί, το «Ἆσμα Ἀσμάτων» ότι «και ήλθε εκείνος ο οποίος ποιμαίνει εις τα κρίνα να τον συλλέξει»· δηλαδή ο Ιησούς Χριστός, ο ποιμήν των κρίνων.
Ας δούμε, όμως, τη θέση του από κοντά εις τον Κύριον. Και τα ονόματα ή τους χαρακτηρισμούς που Αυτός ο Κύριος του έδωσε. Και πρώτον. Εκλέγεται μεταξύ των δώδεκα, που είναι οι πιο εκλεκτοί κάτω από τον ουρανό. Δεν έχει σημασία αν εξελέγη και ο Ιούδας. Ο Χριστός δεν εξέλεξε τον προδότην Του. Ο Χριστός εξέλεξε τον Ιούδα ως μαθητήν Του. Ξέρετε ότι απεστάλη με τους δώδεκα, ανά δύο, ανά τρεις, σε χωριά και πόλεις, στην Ιουδαία και στην Γαλιλαία για να πουν: «Η Βασιλεία του Θεού εγγίζει»; Ξέρετε ότι ο Ιούδας επήρε στα χέρια του και την εξουσία να κάνει θαύματα; Έτσι, δεν εξέλεξε ο Κύριος τον προδότη Του. Όχι. Εξέλεξε έναν μαθητήν. Έγινε προδότης. Όχι ότι αυτό το αγνοούσε ο Κύριος. Ο Ίδιος μάς το λέγει: «Εγώ σας εξέλεξα. Ξέρω ο καθένας ποιος είναι». Έγινε προδότης ο Ιούδας. Απώλεσε την χάρη. Και μάλιστα το μέγα προνόμιο να καλείται μαθητής εκ των δώδεκα. Και μάλιστα όταν ο Κύριος είπε, υπάρχοντος του Ιούδα, ότι «θα καθίσετε σε δώδεκα θρόνους, κρίνοντες τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ». «Δώδεκα φυλές του Ισραήλ» δεν είναι καθαυτό οι δώδεκα φυλές του Ισραήλ –σημειώσατέ το αυτό- αλλά είναι μεταφορικώς όλος ο κόσμος. Όλη η υφήλιος βρίσκεται μοιρασμένη σε δώδεκα φυλές, κατά τα πρότυπα των δώδεκα φυλών του Ισραήλ. Δηλαδή, έκφρασις είναι για να γίνει φανερή η κρίση των Αποστόλων εφ΄όλης της γης, εφ’ όλου του κόσμου.
Δεύτερον. Ο Ιωάννης εκλέγεται μεταξύ των τριών από τους δώδεκα αποστόλους σε εκείνον τον ιδιαίτερον και κορυφαίον χορόν, που ήταν ο Πέτρος, ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης. Θυμηθείτε εις το Θαβώρ αυτούς τους τρεις πήρε ο Κύριος. Δεν είναι της ώρας να πούμε: «Άραγε γιατί;». Θυμηθείτε ακόμη ότι αυτούς τους τρεις πήρε προκειμένου να αναστήσει την θυγατέρα του Ιαείρου. Οι άλλοι έμειναν απέξω. Όλοι εκλεκτοί. Αυτοί, όμως, ήσαν οι εκλεκτοί των εκλεκτών. Και ήταν μέσα εις τον χορόν αυτόν των τριών και αυτός ο Ιωάννης. Θυμηθείτε ακόμη την υπερφυά, εκείνη, κατάσταση που βρέθηκε ο Χριστός επάνω εις το όρος Θαβώρ. Οι τρεις αυτοί μόνο ήσαν. Και μάλιστα, άκουσαν και την φωνή του ουρανίου Πατρός. «Αὐτοῦ ἀκούετε». «Αυτόν να ακούτε». Είδαν, άκουσαν την φωνή του ουρανίου Πατρός, οπότε ο Ιωάννης, μαζί με τους άλλους, δεν γίνεται μόνο μαθητής του Χριστού, αλλά και μαθητής του Πατρός, γιατί είπε «Αὐτοῦ ἀκούετε» η ουράνιος φωνή. Και υπακούουν. Και μαθητεύουν εις την ουρανίαν, αυτήν, φωνήν. Είδε ακόμα ένα φοβερό παρελθόν, τον Μωυσέα, που έζησε 1500 χρόνια προ Χριστού και τον Ηλία, που έζησε οκτώ αιώνες προ Χριστού. Ξέρετε τι θα πει να έχεις μία εποπτείαν της ιστορίας και του παρελθόντος και του παρόντος και σε άλλες περιπτώσεις που έχομε και του μέλλοντος αιώνος; Καταπληκτικό! Είναι προνόμιο, δηλαδή, που, ποιος μπορεί να έχει παρά μόνο κάποιες ψυχές απόλυτα απόλυτα εκλεκτές;
Ακόμα, αγαπητοί, γίνεται συγγραφεύς του Ευαγγελίου και της Αποκαλύψεως και των τριών επιστολών του. Αν αφαιρέσομε την Αποκάλυψη –δεν την αφαιρώ παρά μόνο για να εκφράσω αυτό που θα σας πω τώρα- γιατί η Αποκάλυψις έχει τρομερές σκηνές- το Ευαγγέλιον και οι επιστολές έχουνε μίαν υφήν τρυφερότητος, μεγαλείου, με εκείνους, μάλιστα, τους επαναλαμβανομένους Παρακειμένους «ἑωράκαμεν» - είναι Παρακείμενος του «ὁράω-ὁρῶ» - είναι τόσο χαριτωμένο το ύφος του Ιωάννου στο ευαγγέλιό του και εις τις επιστολές του. Μα, τρισ-χαριτωμένο. Όχι ότι δεν είναι στην Αποκάλυψη. Αλλά επειδή σας είπα επικρατούν οι σκηνές των πληγών εκεί, γι’ αυτόν τον λόγο, κάπως περιορίζεται το ύφος αυτό της τρυφερότητος. Πώς θα γίνει;
Ακόμη, είχε το προνόμιον, αφού στάθηκε ένας Ευαγγελιστής, ο τέταρτος, όχι στην ποιότητα, αλλά, θα λέγαμε, εις την χρονολογικήν συγγραφήν- είναι ο τελευταίος που συγγράφει το ευαγγέλιόν του και όπως αναφέρεται εις το βιβλίον των «Αριθμών», στην Παλαιά Διαθήκη, εκεί, οι Εβραίοι είχαν μοιραστεί, για λόγους διοικήσεως, για λόγους κυβερνήσεως σε τμήματα. Και κάθε τμήμα είχε την σημαία του. Έχομε, λοιπόν, τέσσερις σημαίες, που είναι τα σύμβολα που έχομε των τεσσάρων Ευαγγελιστών. Ο «βοῦς», ο λέων –μάλιστα ο λέων ήτανε εις την φυλήν του Ιούδα και επήρε, παρακαλώ, την θέση ενός ζώου, από τα τέσσερα που ήσαν στις τέσσερις, αυτές, σημαίες του παλαιού Ισραήλ. Αυτό το ζωγραφίζουμε, το ξέρετε, επάνω εις τον τρούλον που έχομε τον Παντοκράτορα. Επήρε και αυτό το προνόμιον, αν το θέλετε.
Και έτσι, το ευαγγέλιόν του είναι μεγαλοφωνότατον και απροσπέραστον σε ύψος θεολογίας. Τίποτα δεν ξεπερνάει τη συγγραφή του ευαγγελίου του Ιωάννου. Για το βιβλίο της Αποκαλύψεως, σας είπα προηγουμένως, επάνω εις το Θαβώρ έζησε το παρόν· το παρόν, ο Διδάσκαλος μεταμορφούται. Δηλαδή είναι και ο Ιάκωβος, είναι και ο Πέτρος. Έχει την αίσθηση του παρόντος. Όταν όμως βλέπει –βλέπει! Με τα μάτια του! Βλέπει!- τον Μωυσέα και τον Ηλία ζει το παρελθόν. Ζει ακόμη ένα κομματάκι αιωνιότητος του αιωνίου Θεού που λέει: «Αὐτοῦ ἀκούετε», αλλά ζει και κάτι άλλο: εκείνο το οποίον, σας είπα προηγουμένως, αλλού γράφεται, θα σας το πω· ό,τι ακριβώς αναφέρεται στην «Αποκάλυψιν». Και τι λέγει παρακαλώ τώρα εδώ ο Ιησούς Χριστός; Που είναι πίσω και πάνω από τον Ιωάννη εις την Πάτμον; Ότι «γράψε ἃ εἰσίν καὶ ἃ μέλλει γενέσθαι»- αλλά για να γράψει εκείνα που υπάρχουν –«ἃ (:τα οποία), εἰσίν (:υπάρχουν) καὶ ἃ μέλλει γενέσθαι - είναι το μέλλον! Να και το μέλλον! Το οποίον παρόν και το οποίον μέλλον βλέπει με το προφητικό του μάτι τώρα ο Ιωάννης. Δεν είναι καταπληκτικόν;
Έζησε όλα τα γεγονότα της τριετίας του δημοσίου βίου του Κυρίου τόσο κοντά, όσο κανένας άλλος. Μόνον αυτός από τους Αποστόλους και όλους τους πριν και μετά από αυτόν κατόρθωσε να καλείται «Παρθένος». Σήμερα η παρθενία που τυχαίνει ειρωνείας και κοροϊδίας ασταμάτητης, ασταμάτητης! - και πολύ παραπάνω αν υποτεθεί ότι είναι αγόρι, πόσο τον κοροϊδεύουν οι άλλοι αν ανακαλύψουν ότι είναι εν παρθενία. Δεν έτρεξε τους δρόμους και τα μονοπάτια και τα σκαλοπάτια, δεν ανέβηκε, της πορνείας. Και αποκαλείται εδώ Παρθένος.
Προσέξτε, όμως, τι λέει ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς για την παρθενία του αγίου Αποστόλου: ««Μόνος ὡς ἔοικεν (:μόνος ως φαίνεται) ἀμφότερον ἐν παρθενίᾳ διὰ βίου φυλάξας – διὰ βίου, ἐν παρθενίᾳ– καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα». Είναι εκείνο που έλεγε ο Μέγας Βασίλειος: «Καὶ γυναῖκα οὐ γινώσκω καὶ παρθένος οὐκ εἰμί». «Δεν είμαι παρθένος, παρότι», λέει, «δεν ήρθα σε επαφή με άλλο σώμα». Γιατί; Διότι έβλεπε ο Μέγας Βασίλειος την ψυχή του. Εδώ, λέει ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς ότι ήτανε και στην ψυχήν ο Ιωάννης Παρθένος. Και λέγει: «Καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα καὶ τὸν νοῦν καὶ τὴν αἴσθησιν. Τὴν μὲν οὖν τοῦ σώματος παρθενίαν ὀλίγοι μὲν ἤσκησαν, ἴσασι δὲ σχεδὸν ἅπαντες· ψυχῆς δὲ ἀκριβὴς παρθενία ἡ πρὸς πᾶσαν κακίαν ἀποασυνδύαστος γνώμη - δηλαδή ασυμβίβαστος γνώμη-, ὥστε διὰ τοῦ προσρήματος τούτου, τὸ ἀναμάρτητον σχεδὸν προσμαρτυρεῖται τοῦ Ἰωάννου –«κάπου περίπου να μπορούμε να τον πούμε αναμάρτητον»- δι’ ὃ καὶ ἠγαπημένος γέγονε τῷ ἐκ φύσεως ἀναμαρτήτῳ μόνῳ Χριστῷ – «και μόνος παρθένος ο Χριστός»- καὶ τοῦτο μόνος ἁπάντων προσεκτήσατο τὸ ἐπώνυμον». Είδατε;
Αγαπητοί μου, ακόμη αποκαλείται ο Ιωάννης «υιός της Παρθένου». Ποιας Παρθένου; Της Θεοτόκου. Γιατί; Διότι απλούστατα όταν ο Χριστός είπε στον Ιωάννη: «Να η μητέρα σου» και στη μητέρα του: «Να ο υιός σου», ο Παρθένος παραλαμβάνει την Παρθένον εις τα ίδια, εις το σπίτι του. Εις μόνον τον Παρθένον μαθητήν Του εμπιστεύεται την μητέρα Του την Παρθένον. Σας κάνει εντύπωση αυτό… Έτσι, λοιπόν, είναι και υιός της Παρθένου Μαρίας και αδελφός του παρθένου Ιησού. Πωπω προνόμια… Κατά συσσώρευσιν, αλήθεια.
Λέγει πάλι ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς: «Υιός αγαπητός Εκείνος και αυτός –είναι μετάφραση- και αυτός μαθητής αγαπητός. Στον κόλπο του Πατρός Εκείνος –δηλαδή ο Ιησούς- και αυτός επιστήθιος στον Ιησούν. Παρθένος Εκείνος και αυτός δια της χάριτος Εκείνου. Παρθένου Υιός Εκείνος, της ιδίας και αυτός. Της ιδίας Παρθένου. Εβρόντησε εξ ουρανού ο Κύριος –όπως λέει ο 17ος Ψαλμός- και αυτός είναι βροντή -Και τον απεκάλεσε βροντή ο Ίδιος ο Χριστός: «Βοανεργές». Δηλαδή, «υιός βροντής»- γι'αυτό και αποκαλείται βροντή περισσότερο από τους άλλους και βροντής υιός», συνεχίζει ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς. «Και μάλιστα, βροντή θεολογικοτάτη, που αντηχεί σε όλα τα πέρατα της γης και θεολογεί τον λόγον του Πατρός ότι ‘’Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος’’ (και τα λοιπά) -που είναι πραγματική βροντή θεολογική- και προς τον Θεόν είναι και Θεός είναι και η αυτοζωή είναι και το φως το αληθινό είναι, που φωτίζει κάθε άνθρωπον που έρχεται στον κόσμο και δια του Οποίου έγιναν, στην αρχή, τα πάντα». Αυτά σημειώνει ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς.
Αγαπητοί. Ο ευαγγελιστής Ιωάννης ήτο ο ηγαπημένος μαθητής. Ήτο ο επιπεσών επί το στήθος του Ιησού. Ξέρετε πόσες φορές το λέγει αυτό; Πέντε φορές το λέγει… Και δίνει την ταυτότητα του εαυτού του. Την ταυτότητα του εαυτού του. Εκείνος λέει «ὁ μαθητής, ὃν ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς», εκείνος ο μαθητής επί το στήθος του Οποίου επέπεσεν, ο μαθητής αυτός - πέντε φορές το λέγει. Και έτσι, θα μας πει ακόμα ότι «Ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστίν», είναι αγάπη. Και μας εδίδαξε στις επιστολές και στο ευαγγέλιό του την ακροτάτην αρετήν της αγάπης. Μας δίδαξε ότι η ενέργεια της αγάπης είναι διπλή και στον Θεό και στον πλησίον. Και όπως λέγει ο άγιος Γρηγόριος πάλι: «ἀμερίστως μερίζων». Διακρίνει τις δύο αγάπες, τις διακρίνει, αλλά τις διακρίνει αμέριστα, χωρίς να τις ξεχωρίζει. Τις ξεχωρίζει, χωρίς να τις ξεχωρίζει. Πώς; «Εκείνος», λέει, «που αγαπάει τον Θεό, αγαπάει και τον πλησίον. Εκείνος που αγαπάει τον πλησίον, αγαπάει και τον Θεό. Δύο αγάπες, αλλά είναι αμέριστες, αξεχώριστες».
Έτσι, ο ευαγγελιστής Ιωάννης μάς έδειξε τα δυο πόδια της θεογνωσίας που είναι η αγάπη σαν πράξις και η θεολογία σαν θεωρία. Με αυτά τα δύο πόδια πρέπει να κατευθυνόμεθα εμείς, αγαπητοί μου, προς τον Θεόν και να Τον αναζητούμε. Με τα δύο αυτά πόδια περπάτησε και ο μακαριστός επίσκοπός μας Θεολόγος, που σήμερα είχαμε το μνημόσυνό του. Άλλος δρόμος δεν υπάρχει. Άλλος τρόπος είναι ουτοπία.
Αγαπητοί, ο άγιος Ιωάννης ο Ευαγγελιστής, ο μαθητής ο ηγαπημένος, ο Παρθένος, ο υιός της Παρθένου, ο υιός της βροντής και της θεολογίας και της αγάπης στέκεται οροθέσιον στα βήματά μας στον Θεό. Εμείς, όσο μπορούμε, το κατά δύναμιν, ας τον ακολουθήσομε.
ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ
και με απροσμέτρητη ευγνωμοσύνη στον πνευματικό μας καθοδηγητή
μακαριστό γέροντα Αθανάσιο Μυτιληναίο,
απομαγνητοφώνηση και επιμέλεια:
Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος
ΠΗΓΗ:
- https://www.arnion.gr/mp3/omilies/p_athanasios/mnhmh_agivn/mnhmh_agivn_008.mp3
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου