Στὸν Ὄρθρο τῆς Μεγάλης Τετάρτης, πού, ὅπως εἴπαμε, ψάλλεται τὸ ἑσπέρας τῆς Μεγάλης Τρίτης, ἐπιτελοῦμε ἀνάμνηση «τῆς ἀλειψάσης τὸν Κύριον μύρῳ πόρνης γυναικός», τὸ ὁποῖον συνέβη «μικρὸν πρὸ τοῦ σωτηρίου πάθους».
Ὅλη ἡ ὑμνολογία τῆς ἡμέρας περιστρέφεται γύρω ἀπὸ τὸ γεγονὸς αὐτό, ποὺ δείχνει τὴν ταπείνωση καὶ τὴν μετάνοια τῆς ἁμαρτωλῆς γυναικός. Ἡ πράξη της, μάλιστα, αὐτὴ παρουσιάζεται σὲ ἀντίθεση μὲ τὴν κίνηση τοῦ Ἰούδα, ποὺ κατηγόρησε τὴν γυναῖκα γιὰ σπατάλη τοῦ μύρου, ἐνῷ ἐκεῖνος, τὴν ἴδια στιγμὴ ἔσπευδε νὰ ἀπεμπολήσῃ -«πουλήσῃ»- τὸν Κύριο γιὰ τριάκοντα ἀργύρια.
Μετὰ ἀπὸ τὸ τροπάριο ποὺ ἀκούσαμε καὶ τὶς δύο προηγούμενες ἡμέρες «Ἰδοὺ ὁ Νυμφίος ἔρχεται...», ἀκολουθοῦν τρία Καθίσματα, σχετικὰ μὲ τὸ ὡς ἄνω θέμα, καὶ κατόπιν διαβάζεται τὸ Εὐαγγέλιο (Ἰωάν., ἰβ’ 17-50). Τὸ περιεχόμενό του ἀναφέρεται στὸ ἐπικείμενο σωτηριῶδες πάθος τοῦ Κυρίου: «διὰ τοῦτο ἦθλον εἰς τὴν ὥραν ταύτην», «ἐὰν ἐγὼ ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς πάντας ἑλκύσω πρὸς με», ὑπονοῶντας τὴν σταύρωσή Του. Ἀναφέρεται καὶ σὲ ἄλλους προφητικοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι βεβαίως τότε, πρὸ τοῦ Πάθους καὶ τῆς Ἀναστάσεως, δὲν γίνονταν κατανοητοί.
Ὁ Κανόνας τῆς ἡμέρας ἀποτελεῖται ἀπὸ τρεῖς ὠδές, τὴν γ’, τὴν η’ καὶ τὴν θ’. Ὁ εἱρμός της θ’, ἐνάτης, ὠδῆς, ποὺ ὡς γνωστόν, ἀναφέρεται στὴν Παναγία, σχετίζεται ἰδιαίτερα μὲ τὸ θέμα τῆς ἡμέρας: «Ψυχαῖς καθαραῖς καὶ ἀρρυπώτοις χείλεσι δεῦτε μεγαλύνωμεν τὴν ἀκηλίδωτον καὶ ὑπέραγνον μητέρα τοῦ Ἐμμανουήλ...». Ὑποδεικνύει καὶ σὲ μᾶς τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο ὀφείλουμε νὰ πλησιάζουμε τὸν Χριστό μας, μὲ καθαρὴ ψυχὴ καὶ καθαρὸ σῶμα, ὅπως ἡ πρώην πόρνη, ποὺ ἐξαγνίζεται μὲ τὴν ταπείνωση καὶ τὴν μετάνοιά της.
Ἡ πράξη της καὶ πάλι ἀντιπαρατίθεται στὴν φιλαργυρία τοῦ Ἰούδα, ὁ ὁποῖος «ἐπηρώθη» -τυφλώθηκε- ἀπὸ τὸ πάθος του καὶ στὸ τέλος «ἐβροχίσθη» -κρεμάστηκε μὲ θηλιά-, λησμονῶντας ὅτι «ψυχῆς οὐδ’ ὅς ἰσοστάσιος ὁ κόσμος», ὅτι δὲν ἰσοφαρίζει ὁ κόσμος τὴν ἀξία τῆς ψυχῆς! Γι’ αὐτὸ καὶ σὲ ἕνα τροπάριο τῶν Αἴνων τονίζει ὁ ὑμνογράφος ὅτι «δεινὸν ἡ ῥαθυμία». Εἶναι φοβερὸ πρᾶγμα ἡ ἀδιαφορία («ῥαθυμία») γιὰ τὴν σωτηρία τῆς ψυχῆς, ἐνῷ εἶναι «μεγάλη ἡ μετάνοια»!
Τὸ Δοξαστικό τῶν Ἀποστίχων εἶναι ποίημα τῆς ὑμνογράφου Κασσιανῆς, ποὺ ἔζησε τὸν 9ο αἰῶνα. Ἦταν ὑποψήφια νύφη γιὰ τὸν αὐτοκράτορα Θεόφιλο, ὁ ὁποῖος, κατὰ τὴν ἐπιλογή, φέρεται ὅτι τῆς εἶπε: «ἐκ γυναικὸς ἐρρύη τὰ φαῦλα» -ἀπὸ τὴν γυναῖκα προῆλθαν τὰ χειρότερα, ὑπονοῶντας τὴν πτώση, ἐξ αἰτίας τῆς Εὔας. Ἡ ἔξυπνη ἀπάντησή της τῆς στέρησε τὸν θρόνο: «καὶ ἐκ γυναικὸς ἐρρύη τὰ κρείττω» -ἀπὸ τὴν γυναῖκα ὅμως προῆλθαν καὶ τὰ καλύτερα, ὑπονοῶντας τὴν ἀνόρθωση, λόγῳ τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ ἀπὸ τὴν Παναγία. Ἡ Ἐκκλησία μας, ὅμως, κέρδισε μιὰ ἀξιόλογη ὑμνογράφο, ποὺ ἐκτὸς ἀπὸ τὸ ὑπέροχο αὐτὸ τροπάριο, ἔγραψε καὶ ἄλλα, ὅπως τὸν Κανόνα τοῦ Μεγάλου Σαββάτου: «Κύματι θαλάσσης...»
Αὐτονόητο ὅτι, λέγοντας τροπάριο τῆς Κασσιανῆς, ἐννοοῦμε ὅτι ἡ ποιήτρια τὸ ἔγραψε καὶ ὄχι ὅτι ἦταν ἡ πόρνη γιὰ τὴν ὁποία γίνεται λόγος σὲ αὐτό! Στὸ τροπάριο αὐτό, μὲ τὴν ἀριστουργηματικὴ δομή, ἐπισημαίνονται τὰ στάδια τῆς μετανοίας:
Στάδιο 1ο: ἡ ἀναγνώριση τοῦ θείου ἐλέους («ἡ ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις περιπεσοῦσα γυνή, τὴν σὴν αἰσθομένη θεότητα»)
Στάδιο 2ο: ἡ συνειδητοποίηση τῆς δικῆς μας ἁμαρτωλότητας («Οἴμοι! -αλλοίμονο- λέγουσα, ὅτι νύξ μοι ὑπάρχει, οἶστρος -μανιώδης ἐπιθυμία ἀκολασίας, ζοφώδης -σκοτεινός τε καὶ ἀσέληνος ἔρως τῆς ἁμαρτίας.»)
Στάδιο 3ο: ἡ εἰλικρινὴς ἐξομολόγηση («Δέξαι μου τὰς πηγὰς τῶν δακρύων..., κάμφθητί μοι πρὸς τοὺς στεναγμοὺς τῆς καρδίας...»)
Στάδιο 4ο: ἡ ἔμπρακτη μεταστροφή («Καταφιλήσω τοὺς ἀχράντους σου πόδας, ἀποσμήξω -θὰ σκουπίσω τούτους δὲ πάλιν τοῖς τῆς κεφαλῆς μου βοστρύχοις -μὲ τὶς πλεξοῦδες, μὲ τὰ μαλλιά.)
Νὰ σημειωθῇ ὅτι τὰ μέσα ποὺ πρὶν χρησίμευαν γιὰ τὴν ἁμαρτία, π.χ. τὰ μαλλιά, ἀξιοποιοῦνται τώρα γιὰ τὴν σωτηρία, γιὰ νὰ σφογγίσουν τοὺς ἀχράντους πόδες τοῦ Κυρίου. Αὐτοὶ οἱ ἄχραντοι πόδες τοῦ Κυρίου καταφιλοῦνται ἀπὸ τὴν πόρνη, ποὺ δὲν φοβᾶται, ὅπως ἡ Εὔα στὸν Παράδεισο, ὅταν ἄκουσε τὸν ἦχο τῶν ποδῶν τοῦ Κυρίου καὶ φοβήθηκε τὴν τιμωρία γιὰ τὴν παρακοή της. Ἡ πρώην ἁμαρτωλὴ ἔχει τὴν βεβαία ἐλπίδα ὅτι ἡ ἄβυσσος τῶν κριμάτων -δικαίων κρίσεων- τοῦ Κυρίου θὰ ὑπερνικήση τὸ πλῆθος τῶν δικῶν της ἁμαρτημάτων καὶ αὐτὸ ἀκριβῶς ζητάει ἀπὸ τὸν «ψυχοσώστη Σωτῆρα» της, νὰ μὴν τὴν παραβλέψῃ: «Μή με τὴν σὴν δούλην παρίδῃς, ὁ ἀμέτρητον ἔχων τὸ ἔλεος.»
Τὸ κείμενο τοῦ Τροπαρίου
Κύριε, ἡ ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις περιπεσοῦσα γυνή, τὴν σὴν αἰσθομένη θεότητα, μυροφόρου ἀναλαβοῦσα τάξιν, ὀδυρομένη, μύρα σοι πρὸ τοῦ ἐνταφιασμοῦ κομίζει. Οἴμοι! λέγουσα, ὅτι νύξ μοι ὑπάρχει, οἶστρος ἀκολασίας, ζοφώδης τε καὶ ἀσέληνος ἔρως τῆς ἁμαρτίας. Δέξαι μου τὰς πηγὰς τῶν δακρύων, ὁ νεφέλαις διεξάγων τῆς θαλάσσης τὸ ὕδωρ*· κάμφθητί μοι πρὸς τοὺς στεναγμοὺς τῆς καρδίας, ὁ κλίνας τοὺς οὐρανοὺς τῇ ἀφάτῳ σου κενώσει*. Καταφιλήσω τοὺς ἀχράντους σου πόδας, ἀποσμήξω τούτους δὲ πάλιν τοῖς τῆς κεφαλῆς μου βοστρύχοις· ὧν ἐν τῷ παραδείσῳ Εὔα, τὸ δειλινόν, κρότον τοῖς ὠσὶν ἠχηθεῖσα, τῷ φόβῳ ἐκρύβη. Ἁμαρτιῶν μου τὰ πλήθη καὶ κριμάτων σου ἀβύσσους τὶς ἐξιχνιάσει, ψυχοσῶστα Σωτήρ μου; Μή με τὴν σὴν δούλην παρίδῃς, ὁ ἀμέτρητον ἔχων τὸ ἔλεος.
ὁ νεφέλαις διεξάγων τῆς θαλάσσης τὸ ὕδωρ = ἐσὺ ποὺ μετατρέπεις σὲ νεφέλες τὸ ὕδωρ τῆς θαλάσσης.
ὁ κλίνας τοὺς οὐρανοὺς τῇ ἀφάτῳ σου κενώσει = ἐσὺ ποὺ κατέβασες τοὺς οὐρανοὺς μὲ τὴν ἀνείπωτή σου κένωση (τὸ μυστήριο τῆς κενώσεως ἀναφέρεται στὴν Ἐνσάρκωση τοῦ Θεοῦ -Λόγου, τοῦ δευτέρου προσώπου τῆς Ἁγίας Τριάδος, ποὺ ἔγινε ἀπὸ Θεὸς ἄνθρωπος, χωρὶς νὰ χάσῃ ἀσφαλῶς τὴν θεότητά Του).
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου