Πολλοὶ ἀπὸ τοὺς ἁγίους τῆς Ἐκκλησίας μας ὑπῆρξαν στὰ μαῦρα χρόνια τῆς τουρκοκρατίας διδάσκαλοι τοῦ Γένους μας. Ἕνας ἀπὸ αὐτοὺς εἶναι καὶ ὁ ἅγιος Εὐγένιος ὁ Αἰτωλός, μιὰ μεγάλη πνευματικὴ καὶ χαρισματικὴ προσωπικότητα, ὁ ὁποῖος ἔβαλε τὴ δική του σφραγῖδα στὴν προάσπιση τῆς Ὀρθοδοξίας καὶ στὴν ὑπόθεση τῆς παιδείας τοῦ ὑπόδουλου ὀρθοδόξου ἑλληνικοῦ λαοῦ μας.
Ἔζησε τὸν 17ο αἰῶνα, στὴν ἐποχῇ τῆς πιὸ σκληρῆς δουλείας γιὰ τοὺς ὑπόδουλους λαοὺς τῆς Ὀθωμανικῆς αὐτοκρατορίας. Γεννήθηκε στὸ χωριὸ Μέγα Δένδρο, κοντὰ στὸ Θέρμο της Αἰτωλίας τὸ 1597. Στὸ ξακουστὸ χωριὸ ποὺ γεννήθηκε ἀργότερα ὁ ἕτερος μεγάλος ἄνδρας τῆς Αἰτωλίας Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός. Καταγόταν ἀπὸ φτωχούς, ἀλλὰ εὐσεβεῖς γονεῖς, τὸν Νικόλαο καὶ τὴ Στάμω, μὲ τὸ ἐπώνυμο Γιαννούλης. Ἔμεινε ὀρφανὸς καὶ ὁ πατέρας του ξαναπαντρεύτηκε, ἀλλὰ ἡ μητρυιά του τὸν κακομεταχειρίζονταν. Ἀπὸ μικρὸς εἶχε δύο πόθους, τὸν μοναχικὸ βίο καὶ τὴν μάθηση. Ἔτσι πολὺ νέος προσῆλθε στὸ μοναστήρι τῆς Παναγίας Βλοχοῦ, κοντὰ στὸ Ἀγρίνιο. Ἐκεῖ ἔμαθε τὰ πρῶτα γράμματα καὶ ἐκκλησιαστικὴ μουσικὴ ἀπὸ τὸν λόγιο Γέροντα Ἀρσένιο, μὲ τὸν ὁποῖο συνδέθηκε μὲ φιλία. Μετὰ ἀκολούθησε τὸν Ἀρσένιο στὰ Ἄγραφα. Κατέληξαν στὴ Μονὴ Τροβάτου Ἀγράφων, ὅπου ὑπῆρχαν δύο ἐνάρετοι καὶ γραμματισμένοι Γέροντες, ὁ Ἀντώνιος καὶ ὁ Βαρθολομαῖος, γιὰ νὰ αὐξήσει τίς γραμματικές του γνώσεις καὶ νὰ μυηθεῖ στὴν μοναχικὴ ζωή. Ἂς σημειωθεῖ πὼς ἡ περιοχὴ τῶν Ἀγράφων εἶχαν γίνει ἑστία πνευματικῆς ἀναγεννήσεως τῆς ὑποδούλου Ἑλλάδος, λόγῳ τῆς ἐκεῖ χαλαρῆς τουρκικῆς δουλείας.
