Λάμπρος Σκόντζος: Ἁγία Λυδία ἡ Φιλιππησία - Ἡ πρώτη Εὐρωπαία καὶ Ἑλληνίδα χριστιανή

 

ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητοῦ 

 

Μία ἀπὸ τὶς πλέον συμπαθεῖς γυναικεῖες μορφὲς ποὺ ἀναφέρονται στὴν Καινὴ Διαθήκη εἶναι καὶ αὐτὴ τῆς Ἁγίας Λυδίας ἀπὸ τοὺς Φιλίππους τῆς Μακεδονίας, ἡ ὁποία μάλιστα θεωρεῖται ὡς ἡ πρώτη χριστιανὴ εὐρωπαία γυναῖκα καὶ βέβαια ἑλληνίδα. 
 

Πληροφορίες γιὰ αὐτὴν παίρνουμε ἀποκλειστικὰ ἀπὸ τὸ ἱερὸ βιβλίο τῶν Πράξεων τῶν Ἀποστόλων (16ο κεφ.). Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος, μὲ τοὺς συνεργούς του Τιμόθεο, Σίλα καὶ Λουκᾶ, κατὰ τὴν δεύτερη ἀποστολικὴ περιοδεία του, τὴν ἄνοιξη τοῦ 50 μ. Χ. καὶ ἐνῷ βρισκόταν στὴν Τρωάδα, εἶδε ἕνα σημαντικὸ ὄνειρο: ἕναν Μακεδόνα, ὁποῖος τοῦ εἶπε: «Διαβὰς εἰς Μακεδονίαν βοήθησον ἡμῖν» (Πράξ. 16,9). Ὁ μεγάλος Ἀπόστολος θεώρησε τὸ ὅραμα αὐτὸ ὡς ἐντολὴ τοῦ Θεοῦ νὰ περάσῃ στὸν εὐρωπαϊκὸ χῶρο γιὰ νὰ κηρύξει τὸ εὐαγγέλιο τῆς σωτηρίας. 
 

Χωρὶς νὰ χάσῃ καιρὸ ἐπιβιβάζεται, μαζὶ μὲ τοὺς συνεργάτες του, σὲ πλοῖο καὶ ἔφθασαν στὸ λιμάνι τῆς Νεάπολης, τῆς σημερινῆς Καβάλας. Διὰ μέσου τῆς Ἐγνατίας Ὁδοῦ ἔφτασαν στοὺς Φιλίππους, σὲ μία πολὺ σημαντικὴ ρωμαϊκὴ πόλη, ἡ ὁποία ἀπολάμβανε ἰδιαίτερα προνόμια ἀπὸ τὴν αὐτοκρατορικὴ Ρώμη. Ἦταν χτισμένη σὲ στρατηγικὴ θέση, ἐν μέσῳ μιᾶς πλούσιας περιοχῆς. Μετὰ τὴ μάχη τῶν Φιλίππων (42 π. Χ.) μετατράπηκε σὲ ρωμαϊκὴ ἀποικία καὶ ἀποικίστηκε ἀπὸ Ρωμαίους βετεράνους στρατιῶτες, ἔφερε τὴν προνομιοῦχα ὀνομασία «Κολωνία» (colonia Iulia Augusta Philippensis) καὶ διοικοῦνταν ἀπὸ στρατηγούς, ἔχοντας διοικητικὴ καὶ οἰκονομικὴ αὐτονομία. 
 

Ὁ συγγραφέας τοῦ βιβλίου τῶν Πράξεων, εὐαγγελιστὴς Λουκᾶς μας πληροφορεῖ ὅτι ὁ Παῦλος μὲ τοὺς συνεργάτες του, περιφέρονταν στὴν μεγάλη πόλη καὶ κήρυτταν σὲ διάφορα σημεῖα, ἀπευθυνόμενοι κυρίως στοὺς Ἰουδαίους. Στοὺς Φιλίππους ὑπῆρχε μία σημαντικὴ ἰουδαϊκὴ παροικία. Οἱ Ἰουδαῖοι συνήθιζαν νὰ προσεύχονται στὶς ὄχθες τοῦ ποταμοῦ Ζυγάκτου, ὁ ὁποῖος ἔρρεε ἔξω ἀπὸ τὰ τείχη τῆς πόλεως. 
 

Εἶναι γνωστὸ πὼς ὁ Παῦλος συνήθιζε νὰ ἀπευθύνεται πρώτιστα καὶ νὰ κηρύττῃ στοὺς Ἰουδαίους τῆς διασπορᾶς σὲ κάθε πόλη, διότι σὲ αὐτοὺς ὑπῆρχε τὸ ὑπόβαθρο τῆς μονοθεΐας καὶ τῆς προσμονῆς τοῦ Μεσσία. Οἱ μεταστραφέντες Ἰουδαῖοι, κατὰ κανόνα, γινόταν τὰ πρῶτα μέλη τῆς τοπικῆς Ἐκκλησίας, σὲ ἀντίθεση μὲ τοὺς εἰδωλολάτρες, οἱ ὁποῖοι, λόγῳ τῆς πλάνης καὶ τῆς ὑπεροψίας τους ἦταν δύσκολο νὰ δεχτοῦν τὴν χριστιανικὴ πίστη. Γι’ αὐτὸ καὶ διάλεξε νὰ κηρύττῃ στὸ μέρος ἐκεῖνο ὅπου προσεύχονταν οἱ Ἰουδαῖοι τῶν Φίλιππων τὰ Σάββατα. Σὲ ἕνα ἀπὸ τὰ κηρύγματα του, στὴν ὄχθη τοῦ ποταμοῦ, συνάντησε μία ὁμάδα ἰουδαίων γυναικῶν, στὶς ὁποῖες κήρυξε τὴν νέα πίστη, τὴν ἐπαγγελία τῶν Προφητῶν, γιὰ τὸ πρόσωπο τοῦ Μεσσία. Οἱ θεοφοβούμενες γυναῖκες ἄκουσαν μὲ προσοχὴ καὶ εὐλάβεια τὰ λόγια τοῦ ἄγνωστου Ἰουδαίου. Ἀνάμεσά τους ἦταν καὶ μία σημαντικὴ καὶ γνωστὴ γυναῖκα τῆς πόλης, ἡ ἔμπορος Λυδία, τὴν ὁποία συνεπῆρε τὸ κήρυγμα τοῦ Παύλου καὶ ἦταν ἀπὸ τὶς πρῶτες ποὺ πίστεψε καὶ προσκολλήθηκε μαζί του. 
 

Ἡ Λυδία καταγόταν ἀπὸ τὴν πολλὴ Θυάτειρα τῆς Μ. Ἀσίας καὶ ἦταν ἀρχικὰ εἰδωλολάτρισσα. Φαίνεται ὅμως πώς, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ἔζησε σὲ εἰδωλολατρικὸ περιβάλλον, σὲ παγανιστικὴ οἰκογένεια καὶ βίωσε τὴν φρίκη τοῦ παγανιστικοῦ παράλογου καὶ τῆς δεισιδαιμονίας, δὲν τὴν ἱκανοποιοῦσε ἡ ἀρχαία εἰδωλολατρικὴ θρησκεία, ἡ ὁποία, εἰρήσθω, τὴν ἐποχὴ ἐκείνη βρισκόταν σὲ μεγάλη κατάπτωση καὶ παρακμή. Δὲν τῆς ἦταν εὔκολο νὰ λατρεύῃ «θεοὺς» καὶ «θεὲς» ἀνήθικους, οἱ ὁποῖοι ὀργίαζαν μεταξύ τους καὶ «διέπρατταν» ἀνείπωτες κακουργίες. Ἡ εὐγενὴς γυναῖκα ἀναζήτησε μία πιὸ πνευματικὴ θρησκεία, τὴν ὁποία βρῆκε στὸν Ἰουδαϊσμό. 
 

Γνωρίστηκε μὲ Ἰουδαίους τῆς πόλεως καὶ ἀσπάστηκε τὴν θρησκεία τους. Γνωρίζοντας τὸ Νόμο καὶ τοὺς Προφῆτες, ἄναψε μέσα της ἢ δίψα γιὰ τὴν ἀναζήτηση τοῦ Μεσσία, ὁ ὁποῖος ἀναμένονταν νὰ λυτρώσῃ τὸ ἀνθρώπινο γένος. Ἔγινε λοιπὸν προσήλυτη στὴν ἰουδαϊκὴ θρησκεία καὶ ἀνῆκε στὴν κατηγορία «τῶν σεβομένων τὸν Θεόν». 
 

Ἀσχολοῦνταν μὲ τὸ ἐμπόριο τῆς πορφύρας (πολυτελὲς ὕφασμα), τὸ ὁποῖο προφανῶς τὴν εἶχε κάνει πλούσια. Νὰ σημειωθῇ πὼς τὸ ἐμπόριο τῆς πορφύρας τὰ χρόνια ἐκεῖνα ἦταν ἐπικερδές, διότι τὸ ἀγόραζαν οἱ πλούσιοι καὶ ἀποτελοῦσε δεῖγμα τῆς ἀριστοκρατικῆς τους ἰδιότητας. Ἀλλὰ ὅμως οἱ ἐμπορικές της ἐνασχολήσεις δὲν στέκονταν ἐμπόδιο στὴ βαθειὰ θρησκευτικότητά της. Δὲν ἀμελοῦσε νὰ ἐκτελῇ τὰ θρησκευτικά της καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ὑπαγόρευε ἡ ἰουδαϊκὴ θρησκεία. Τὰ Σάββατα μετέβαινε μαζὶ μὲ τὴν ὑπόλοιπη ἰουδαϊκὴ κοινότητα, στὸ χῶρο ποὺ προσεύχονταν οἱ γυναῖκες, γιὰ νὰ προσευχηθῇ στὸν Θεὸ τῶν Ἑβραίων. 
 

Κάποιο, λοιπόν, Σάββατο, ὅπως προαναφέραμε, ἄκουσε τὸ κήρυγμα τοῦ Παύλου καὶ σαγηνεύτηκε ἀπὸ τὴν πρωτόγνωρη διδασκαλία του. Καλλιεργημένη καὶ ἀνήσυχο πνεῦμα, ὅπως ἦταν, κατάλαβε ὅτι ὁ ἔνθερμος κήρυκας ἔφερνε ἕνα νέο ἐλπιδοφόρο καὶ σωτήριο μήνυμα στὴν ἀπελπισμένη καὶ ταραγμένη ἀνθρωπότητα. 
 

Ἡ ἀναφορὰ τοῦ Παύλου στὸν ἐρχομὸ τοῦ Μεσσία, στὸ πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ, τὴ γέμισε ἀνείπωτη χαρά, διότι πραγματοποιήθηκαν οἱ προφητεῖες τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, τὶς ὁποῖες διάβαζε μὲ ἀδημονία καὶ ἄκουγε στὴ Συναγωγή. Πίστεψε ἀμέσως καὶ ζήτησε ἀπὸ τὸν Ἀπόστολο νὰ βαπτιστῇ. Ἐκεῖνος τὴ βάπτισε στὰ γάργαρα νερὰ τοῦ ποταμοῦ Ζυγάκτου. Ὁ Εὐαγγελιστὴς Λουκᾶς ἀναφέρει ὡς ἑξῆς τὸ περιστατικό: «Καὶ τὶς γυνὴ ὀνόματι Λυδία, πορφυρόπωλις πόλεως Θυατείρων, σεβόμενη τὸν Θεόν, ἤκουεν, ᾖς ὁ Κύριος διήνοιξε τὴν καρδίαν προσέχειν τοῖς λαλουμένοις ὑπὸ τοῦ Παύλου, ὡς δὲ ἐβαπτίσθη καὶ ὁ οἶκος αὐτῆς, παρεκάλεσε λέγουσα, εἰ κεκρίκατέ με πιστὴν τῷ Κυρίω εἶναι, εἰσελθόντες εἰς τὸν οἶκον μου μείνατε καὶ παρεβιάσατο ἡμᾶς» (Πράξ. 16,14-15). 
 

Μὲ δάκρυα στὰ μάτια καὶ καρδιὰ ποὺ πάλλονταν ἀπὸ οὐράνια συγκίνηση καὶ ἀγαλλίαση, κάλεσε τὸν Παῦλο καὶ τοὺς συνεργούς του στὸ σπίτι της, ὅπου ζήτησε νὰ βαπτιστοῦν καὶ τὰ μέλη τῆς οἰκογένειάς της. Κατόπιν τοὺς παρέθεσε πλούσιο γεῦμα καὶ ἀβραμιαία φιλοξενία. Ὁ Παῦλος τέλεσε στὸ εὐλογημένο σπίτι της καὶ τὴν Θεία Εὐχαριστία, ἡ ὁποία ὁλοκλήρωσε τὴν εἴσοδό της καὶ τῶν οἰκείων της στὴν Ἐκκλησία καὶ τὴν ἕνωσή τους μὲ τὸ Χριστό. Ἀξιώθηκε νὰ γίνῃ ἡ οἰκία της ἡ πρώτη Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Εὐρώπης, τὸ μέγαρό της στέγασε τὴν νεαρὰ Ἐκκλησία τῶν Φιλίππων. 
 

Ἡ παράδοση δὲν μᾶς ἔχει διασώσει στοιχεῖα ἀπὸ τὴν κατοπινὴ ζωή της, ἡ ὁποία εἰκάζουμε ὅτι ἦταν ζωὴ ἁγιότητας καὶ ἀφοσίωσης στὴ νεαρὴ ἐκκλησία τῶν Φιλίππων. Ἡ Ἁγία Λυδία θὰ ἦταν προφανῶς ἕνα ἀπὸ τὰ ἐπίλεκτα μέλη τῆς Ἐκκλησίας. Ἴσως καὶ νὰ εἶχε χειροτονηθεῖ διάκονος, ὅπως συνήθιζε ἡ ἀρχαία Ἐκκλησία. Φαίνεται ὅτι κοιμήθηκε ἐνωρὶς ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν ἀναφέρεται στὴν Πρὸς Φιλιππησίους Ἐπιστολή τοῦ ἀπ. Παύλου, τὴν ὁποία ἀπέστειλε περὶ τὸ 61 μ. Χ. ἀπὸ τὴ Ρώμη, ὅπου ἦταν ὑπόδικος. 
 

Ὡς ἁγία ἀνακηρύχθηκε πρόσφατα καὶ ἡ μνήμη της ὁρίστηκε νὰ ἑορτάζεται στὶς 20 Μαΐου. Τιμᾶται ὡς ἰσαπόστολος καὶ στὸ σημεῖο ποὺ ἔλαβε τὸ ἅγιο Βάπτισμα χτίστηκε ὑπαίθριο Βαπτιστήριο. Στὴ σημερινὴ Καβάλα ἔχει κτιστεῖ λαμπρὸς ναὸς καὶ βαπτιστήριο, τὸ ὁποῖο κατέστη σημαντικὸ κέντρο προσκυνήματος καὶ ἡ ὄμορφη θρακικὴ πόλη ἔγινε συνώνυμη μὲ τὴν ἁγία Λυδία. 
 

Τὸ σωτήριο ὅραμα τοῦ ἀποστόλου Παύλου στὴν Τρωάδα, νὰ περάσῃ στὴν Μακεδονία, στὴν εὐρωπαϊκὴ ἤπειρο, στέφθηκε μὲ ἐπιτυχία στοὺς Φιλίππους, μὲ τὴν μεταστροφὴ τὴν ἁγίας Λυδίας καὶ ἐπίσης τοῦ δεσμοφύλακα καὶ τῆς οἰκογένειά του (Πράξ. 16,33). Ἡ μακάρια αὐτὴ γυναῖκα θεωρεῖται, ὅπως προαναφέραμε, ἡ πρώτη 
ἑλληνίδα καὶ εὐρωπαία, ἡ ὁποία πολιτογραφήθηκε στὴν Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν. Οἱ ἅγιες γυναῖκες τῆς Καινῆς Διαθήκης καὶ γενικὰ τῆς ἀρχαίας Ἐκκλησίας, συναποτελοῦν μὲ τοὺς ἄνδρες, τοὺς στύλους πάνω στοὺς ὁποίους δομήθηκε ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ. 

__________________________________

Πολυτονισμὸς ΕΘΝΕΓΕΡΣΙΣ

«Πᾶνος»